NGHĨ VỀ TẾT VÀ TÌNH - Tản văn của Kim Cương

NGHĨ VỀ TẾT VÀ TÌNH

 

Tản văn của Kim Cương

 

Tết lại sắp về.

 

Chỉ còn ít ngày nữa thôi, mùa xuân sẽ gõ cửa từng mái nhà, mang theo sắc đào, sắc cúc, mang theo mùi hương trầm phảng phất từ những gian thờ tổ tiên và những lời chúc bình an được trao nhau trong những ngày đầu năm mới. Nhưng cứ mỗi độ Tết về, tôi lại không chỉ nghĩ về mùa xuân. Tôi nghĩ về tình.

 

Về cái tình của người với người, của những người cùng làng, của những người thân sau một năm bươn chải lại tìm về ngồi bên nhau trong ba ngày Tết. Và càng nghĩ, tôi càng thấy có một điều gì đó thật khó gọi tên.

 

Cuộc sống hôm nay đầy đủ hơn rất nhiều. Đường sá rộng mở, xe cộ thuận tiện, điện thoại có thể nối những người cách nhau hàng nghìn cây số chỉ trong một tích tắc. Chúng ta có vô số cách để gửi cho nhau một lời chúc. Vậy mà không hiểu sao, dường như người ta lại ít đến với nhau hơn.

 

Có phải tình người đã nhạt đi? Hay chỉ vì tôi đã già, nên cứ hoài nhớ một thời đã xa? Tôi không biết. Chỉ biết rằng, mỗi khi Tết đến, ký ức lại mở ra như một cánh cửa cũ. Và phía sau cánh cửa ấy là một mùa xuân nghèo khó nhưng ấm áp đến lạ kỳ.

 

________________________________________

 

Ngày ấy, Tết có gì đâu! Những năm bảy mươi của thế kỷ trước, cái nghèo hiện diện trong từng căn nhà, từng bữa cơm, từng manh áo. Cán bộ, công nhân viên chức trông vào tem phiếu. Tết đến, mỗi người được vài lạng thịt, vài lạng đường, một cân nếp, vài gói kẹo, gói thuốc lá Tam Đảo, Trường Sơn, Phù Đổng hay Cửu Long... Nhà nông thì sau khi hoàn thành nghĩa vụ với Nhà nước mới dám mổ một con lợn nuôi cả năm. Trẻ con được dịp sung sướng vì có miếng thịt, có chiếc bong bóng thổi căng phồng. Nếp và gạo nhà làm được. Đường đen mua ở chợ về làm bánh in, bánh khảo, bánh lam. Quần áo mới cũng chẳng có gì sang trọng. Tiêu chuẩn cán bộ được năm mét vải, dân ba mét, mà vải thì thường thô, dày, màu sắc chẳng mấy khi đẹp. Có năm, chúng tôi mặc những chiếc áo bằng thứ vải thô, màu cháo lòng, cứng và thô ráp. Vậy mà chúng tôi vẫn thấy mình đẹp. Bởi đó là áo Tết.

 

Có lẽ trẻ con ngày ấy không biết thế nào là nghèo. Bởi trong mắt chúng, chỉ cần có một chiếc áo mới là mùa xuân đã đến. Gần Tết, cả làng như cùng thức dậy.

 

Đường làng được quét dọn. Bụi tre được phát quang. Những hàng cây trước ngõ được cắt tỉa. Các cụ già chặt tre dựng đu. Thanh niên tập văn nghệ, chuẩn bị trò chơi. Trẻ con chạy nhảy khắp nơi, háo hức đếm từng ngày chờ Tết.

 

Nhà nào cũng cố làm cho gian nhà của mình sáng sủa hơn một chút. Một cành đào. Một bình cúc. Mấy nhành hoa vạn thọ. Một mâm ngũ quả. Vài gói bánh, gói kẹo. Và trên bàn thờ là nén hương tỏa khói nghi ngút. Những bức ảnh, những câu đối, lá quốc kỳ đỏ thắm... tất cả làm nên một không gian Tết vừa trang nghiêm vừa rộn ràng.

 

Ngoài cổng, cờ đỏ sao vàng phấp phới.

 

Trong nhà, hương trầm bay lên.

 

Ngoài đường, tiếng cười nói.

 

Tết khi ấy nghèo vật chất nhưng giàu không khí.

 

Mà có lẽ, điều làm cho Tết trở thành Tết không phải là mâm cỗ có bao nhiêu món, mà là trong một ngày đặc biệt, người ta biết tìm về bên nhau.

 

________________________________________

 

Ngày ấy chưa có những phong bao lì xì đẹp đẽ như bây giờ. Những người con đi làm có lương, đến gần Tết lại dành dụm mua cho cha mẹ một bộ quần áo mới, chiếc khăn mới. Món quà nhỏ thôi, nhưng được nâng niu bằng cả một năm chắt chiu. Nhà nào cũng cố mua một, hai phong pháo. Đêm ba mươi, nối các bánh pháo lại, chờ đến giao thừa rồi đốt. Tiếng pháo nổ vang trong đêm. Những đứa trẻ bịt tai mà vẫn cười. Người lớn đứng trước hiên nhà. Mùi khói pháo quyện vào hơi lạnh cuối đông.

 

Một năm cũ khép lại. Một năm mới mở ra.

 

Không ai nói những điều quá lớn lao. Người ta chỉ mong cho cha mẹ mạnh khỏe, con cháu bình an, làm ăn thuận lợi, nhà cửa yên vui. Những mong ước ấy giản dị đến mức tưởng như nhỏ bé.

 

Nhưng nhìn lại, đó chẳng phải là những điều lớn nhất của một đời người hay sao?

 

________________________________________

 

Tết ngày ấy còn có một điều rất quý mà bây giờ tôi không biết gọi tên thế nào ngoài ba chữ: đi thăm nhau. Sáng mồng Một, chúng tôi theo cha mẹ đi chúc Tết ông bà, cô dì, chú bác. Sau đó là đến lượt bà con trong làng, rồi bạn bè. Đường quê ngày ấy xấu lắm.

 

Mưa xuống thì lầy. Gió mùa về thì rét. Có những đoạn đường bùn bám đầy chân. Đi được một lúc lại phải tìm mương nước, thò chân xuống khuấy vài cái cho sạch rồi đi tiếp. Vậy mà cứ đi. Từ nhà này sang nhà khác. Từ xóm này sang xóm khác. Từ người thân đến bạn bè. Có những ngày đôi chân bé nhỏ của chúng tôi đi qua gần như cả làng: Mệ Ngật, cụ Ngật, dì Ánh, dì Láng, anh Túc, chú Kiểm, dượng Táo...

 

Rồi nhà ông Phả, ông Báu, ông Lười... Lại vòng sang xóm Bàu, qua giếng Bàu, sang xóm Troong, xóm Sáp, xóm Phường, xóm Cồn... Tên người, tên nhà cứ nối tiếp nhau trong trí nhớ!

 

Bây giờ nghĩ lại, tôi không còn nhớ hết những câu chuyện của ngày ấy. Nhưng tôi nhớ những mái nhà. Nhớ những khuôn mặt. Nhớ tiếng gọi nhau. Nhớ chén nước chè. Nhớ những câu chúc đầu năm.

 

Và nhớ nhất là cảm giác được bước chân vào một căn nhà nào đó và biết rằng mình được chờ đợi.

 

Ngày ấy, đi một cây số có khi mệt bằng đi năm cây số bây giờ. Chợ Khương Hà cách chỉ vài cây số mà người làng đã phải dậy từ canh ba để kịp phiên chợ. Vậy mà Tết đến, người ta vẫn đi thăm nhau.

 

Sau này có chiếc xe đạp cà tàng, chúng tôi càng đi nhiều hơn. Săm vá chằng vá đụp. Lốp mòn, đứt tanh, phải dùng dây cao su quấn quanh. Xích chắp nối đủ loại. Xe chạy trên đường làng kêu lách cách. Nhưng bạn bè ở xa vẫn tìm đến nhau. Không ai thấy xa. Bởi khi trong lòng có tình, đường xa mấy cũng hóa gần.

 

________________________________________

 

Cha tôi mất vì bom Mỹ. Anh tôi đi bộ đội. Chiến tranh đã lấy đi của gia đình tôi những người thân yêu, để lại những khoảng trống mà thời gian cũng không thể lấp đầy. Có lẽ vì thế mà tôi càng hiểu giá trị của những ngày đoàn tụ. Một gia đình đủ mặt đã là một niềm vui. Một người thân còn có thể ngồi bên mình đã là một món quà. Một cái Tết bình yên đã là điều đáng quý!

 

Ngày ấy, chúng tôi chưa biết những điều đó bằng lý trí. Chỉ biết rằng Tết phải về nhà. Tết phải thắp hương cho người đã khuất. Tết phải đi thăm người thân. Tết phải gặp bạn bè. Tết phải ngồi với nhau. Bởi nếu thiếu một người, căn nhà tự nhiên thấy trống trải hơn. Nếu thiếu một cuộc gặp, mùa xuân tự nhiên thấy ngắn hơn.

 

________________________________________

 

Rồi thời gian trôi.

 

Những con đường đất ngày nào được trải nhựa. Những chiếc xe đạp cũ được thay bằng xe máy. Rồi ô tô. Đi một quãng đường vài chục cây số chẳng còn là chuyện gì đáng kể. Ngày xưa, một lời chúc phải mang theo bước chân. Bây giờ, chỉ cần vài giây. Một tin nhắn. Một cuộc gọi. Một tấm ảnh hoa đào. Một dòng chữ: “Chúc mừng năm mới!”… Chỉ trong những giờ đầu năm mới, lời chúc đã đến với hàng trăm người! Thế là xong.

 

Chúng ta có nhiều phương tiện hơn để đến với nhau. Nhưng hình như lại có ít cuộc gặp hơn. Những chuyến đi chúc Tết và số nhà ghé thăm ngày càng ít.

 

Bạn bè thân thiết đôi khi cả năm chẳng gặp mặt, nhưng đến Tết cũng chỉ gửi cho nhau một lời chúc trên màn hình điện thoại. Có người còn kiêng ngày mồng Một. Có người ngại khách. Có người bận. Có người bảo đường xa. Có người nói: “Thôi, gọi điện cũng được!” Ừ, gọi điện cũng được. Nhắn tin cũng được. Facebook cũng được… Mọi thứ đều được…

 

Chỉ có một điều hình như không thể thay thế:

 

Sự hiện diện của một người trước một người khác. Một lời chúc qua điện thoại có thể truyền đi rất nhanh, nhưng không có hơi ấm của bàn tay.

 

Một tin nhắn có thể chứa đầy những lời tốt đẹp, nhưng không có ánh mắt của người đối diện.

 

Một bức ảnh có thể rất đẹp, nhưng không thể thay thế một chén trà ngồi bên nhau. Và một biểu tượng trái tim trên màn hình, dẫu đỏ đến đâu, cũng không giống một tấm lòng biết tìm đường đến với một tấm lòng.

 

________________________________________

 

Tôi vẫn tự hỏi:

 

– Có phải ngày xưa người ta thương nhau hơn không?

 

Tôi không dám khẳng định. Bởi ngày xưa cũng có những điều chưa đẹp. Con người của hôm nay cũng có rất nhiều tình yêu thương. Chỉ là cách chúng ta trao gửi tình cảm cho nhau đã khác.

 

Nhưng tôi vẫn nhớ một điều: Ngày ấy, người ta nghèo về vật chất, nhưng vẫn dành nhiều thời gian cho nhau. Họ có thể đi bộ hàng cây số để thăm một người bà con. Có thể đạp chiếc xe cũ qua mấy xóm làng chỉ để gặp một người bạn. Có thể ngồi cả buổi bên nhau mà chẳng cần một lý do đặc biệt. Họ không có nhiều thứ để cho nhau. Nhưng họ có thời gian. Có sự hiện diện. Có những câu chuyện. Có tiếng cười…

 

Có những mùa Tết đi qua rồi ở lại mãi trong ký ức. Còn chúng ta hôm nay có tất cả, chỉ đôi khi thiếu một thứ: thời gian dành cho nhau.

 

________________________________________

 

Tết vẫn về.

 

Xuân vẫn xanh trên những hàng cây. Hoa vẫn nở. Khói hương vẫn bay trên bàn thờ tổ tiên. Những người con đất Việt vẫn tìm về quê hương sau một năm xa cách. Và tôi vẫn tin Tết sẽ còn mãi, bởi Tết không chỉ là những ngày trên lịch. Tết là ký ức. Tết là cội nguồn. Tết là gia đình. Tết là sự trở về.

 

Và hơn hết, Tết là một lời nhắc rất dịu dàng rằng: Con người sinh ra không phải chỉ để sống cho mình. Chúng ta cần một nơi để trở về. Cần một người để nhớ. Cần một mái nhà để sum họp. Cần những người thân để hỏi một câu giản dị: “Dạo này khỏe không?” Cần một người bạn để ngồi bên nhau, chẳng cần nói gì nhiều. Bởi sau cùng, điều ở lại sau mỗi mùa xuân không phải là ta đã ăn bao nhiêu món ngon, mặc bao nhiêu bộ quần áo mới, đi bao nhiêu nơi hay nhận bao nhiêu lời chúc. Điều ở lại là cách ta đã hiện diện trong cuộc đời của nhau.

 

Tôi ngồi nghĩ về những ngày Tết đã xa. Nghĩ về những con đường lầy lội. Nghĩ về chiếc xe đạp cà tàng. Nghĩ về tiếng pháo giao thừa. Nghĩ về những mái nhà đã đổi thay. Nghĩ về những người đã khuất.

 

Nghĩ về những người còn lại. Và nghĩ về những bước chân năm xưa. Những bước chân bé nhỏ, lấm đầy bùn đất, đã đi qua biết bao ngôi nhà chỉ để trao nhau một lời chúc đầu năm. Bỗng thấy thương vô cùng. Thương một thời nghèo khó. Thương một thời người ta đến với nhau bằng đôi chân. Và thương cả hôm nay — một thời đại có thể đưa chúng ta đến bất cứ đâu, nhưng đôi khi lại khiến ta quên mất cách tìm đến một người ở ngay bên cạnh. Nghĩ đi, nghĩ lại, tôi vẫn chưa tìm được câu trả lời...

 

Có lẽ Facebook thân yêu đã thay chúng ta đi chúc Tết! Nhưng tôi vẫn mong, giữa những mùa xuân của thời hiện đại, sẽ có lúc chúng ta tắt màn hình, đặt chiếc điện thoại xuống, bước ra khỏi nhà và tìm đến một người mà mình thương quý. Không cần quà. Không cần mâm cao cỗ đầy. Không cần một lời chúc thật hay…

 

Chỉ cần bước qua cánh cổng, mỉm cười và nói:

 

“Tết rồi. Tôi đến thăm anh.” Biết đâu, lúc ấy, ta sẽ tìm lại được một mùa xuân đã từng rất nghèo mà rất giàu — giàu tình!