XỨ CÙA & HOA - Hồ Sĩ Bình

 XỨ CÙA & HOA

 

Hồ Sĩ Bình

 

 

 

       Lần về lại Xứ Cùa, tôi thật sự ngạc nhiên. Hơn 20 năm trước, hồi còn làm tạp chí Nhân Đạo, tôi về đây tổ chức một chuyên đề Nạn nhân chất độc da cam, thì Cùa và thị xã Quảng Trị là hai nơi được xem có nhiều nạn nhân CĐDC của tỉnh. Đúng là mảnh đất chịu nhiều đau thương, mất mát dù chiến tranh đã đi qua nhiều năm nhưng những di chứng để lại thật kinh khủng. Nhiều gia đình có 3, 4 đứa con đều bị di chứng của chất độc quái ác này, trông rất thương tâm, lòng cứ rưng rưng xót xa… Lần ấy chỉ chăm chăm viết bài đúng với chuyên đề của chuyến đi, không có dịp để tìm hiểu và khám phá về xứ Cùa. Tuy nhiên, trước mắt tôi màu xanh đã kịp phủ đầy, những vườn tiêu ngút ngàn cao che lấp những ngôi nhà, những vườn chè đã kịp tốt tươi, những vườn cây trái nức tiếng của một vùng đất được bao phủ bởi rừng và núi…

 

     Tôi nghỉ lại trong một homestay Phương Gia Trang, thức dậy lúc 4 giờ sáng, ngồi một mình trên sân thượng chịu không nổi mùi hương hoa đầy cám dỗ như trốn tìm, thoáng hiện thoáng mất, cảm giác như trong những khu vườn Huế ngày trước khi còn trẻ đã làm mình mất ngủ, đã kéo tôi mở cổng để ra đầu ngõ. Thật ngỡ ngàng, trên khắp các đường làng, hoa đã nở đầy hai bên đường dọc dài bất tận. Đẹp quá những sắc màu lộng lẫy dưới nắng mai, tôi như chạm phải một cảm giác được nhìn những bức tranh của Monet thuộc trường phái ấn tượng vẽ hoa lá cây cỏ, đẹp đến xao xuyến trong lòng. Nào là hoa giấy, hoa ngũ sắc, hoa phượng cúng đỏ và vàng, huỳnh anh, hoa trang, bông cẩn (râm bụt)... Đặc biệt là những bụi hoa ngũ sắc trong ký ức gợi nhớ với những trò chơi tuổi nhỏ  mơ màng, êm ái bên dòng sông Thạch Hãn, từ lâu lắm ở thành phố đã vắng bóng. Nhìn thấy loài hoa này lại nhớ đứa em gái tôi thời thơ ấu thường cùng tôi qua bên kia hồ, dưới chân Thành Cổ để hái hoa ngũ sắc về kết thành vòng đeo tay. Những bụi hoa lớn và rậm rạp lắm, chim sâu vẫn thường về làm tổ. Hoa ngũ sắc trong tâm hồn tôi luôn thuộc về tuổi thơ dân dã mà thuần phác. Tôi từng dạy học ở Tây Nguyên gần 10 năm, từng ngẩn ngơ say đắm với màu vàng hoang dại mà rực rỡ của hoa dã quỳ. Hoa trải dài hai bên đường, trên đồi dốc, ven hồ… đến ngờm ngợp cháy lòng. Những năm gần đây trở lại, cái màu vàng “thuở xưa” đầy kỷ niệm ấy từng làm mình chao đảo bồi hồi ngày càng vắng bóng. Và ở một nơi ngược lại, đã trải qua những tháng năm dai dẳng chiến tranh tàn phá mà ở xứ Của, người dân đã biết đi trồng hoa hàng hàng lớp lớp, dựng dậy những sắc màu tươi thắm và ngọt ngào biết bao. 

 

         Trước mắt tôi đủ các loài hoa từ quý phái đến bình dân trồng thẳng tắp mà tôi chưa kịp biết tên hết. Tiếc là người bạn đã mấy chục năm gần gũi say mê nghiên cứu về hoa cỏ không có ở đây, Người ấy sẽ không chỉ nói tên, định danh khoa học mà còn bổ sung kiến thức cho tôi nghe về ngọn nguồn của hoa cỏ thiên nhiên hết sức đầy đủ, vừa là những tư liệu khoa học vừa là cảm xúc mê đắm với những hoa cỏ ven đường. Mỗi loài hoa đều có đời sống và tâm hồn cần được cảm nhận tường tận, nếu không sẽ không cảm được hết vẻ đẹp riêng của nó. Ôi, đôi khi tôi như kẻ vũ phu thích ngắm hoa theo kiểu qua đường…

 

 Không chỉ hai bên đường mà ngay trước sân, nhà nào nhà nấy đều trồng hoa. Trước cổng ngõ, nhiều nhà còn có giàn hoa.  Nhà dân ở xứ Cùa đều có vườn rất rộng nên đi đâu ta cũng bị bao phủ bởi màu xanh của thiên nhiên, màu xanh của những cánh rừng rậm rịt hai bên đèo Cùa. Tôi đọc đâu đó 2 câu thơ này: Cây thưa thì ồn ào/ Rừng dày thì im lặng... Vâng, rừng ở đây đã dạy ta im lặng, sự lặng im để chiêm ngắm, để thưởng thức sự yên bình cho tâm hồn sau những va đập thế sự. Trước cảnh sắc ấy, người bạn từng đi đây đó nhiều nơi phải thốt lên, không có vùng quê mô có ngõ, đường làng quyến rũ như ở xứ Cùa, xem kìa đường hoa cứ tăm tắp thẳng hàng dân dã trong một cảm thức văn hoá về cái đẹp. . Tôi đồng ý, văn hoá làng, xây dựng nông thôn mới là ở đây chớ ở mô xa…

 

Bên một quán cà phê cóc, một người dân cho biết khi tôi hỏi: Hoa ai trồng mà hay thiệt. Nhiều lắm anh, Hội phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh... kể cả Ủy ban xã đều chia nhau từng đoạn đường để trồng đó... Thật tuyệt... Thêm một lý do để yêu thêm những đường hoa này. Hoa thì phải tưới tiêu mà sao mùa này nắng nóng, gió Lào thổi sàn sạt như táp lửa vào mặt mà hoa dù không tưới vẫn tươi thắm ngát hương vậy. Tôi hỏi tiếp… Thiệt anh, dân họ biết, những loại hoa được trồng đều là những dòng hoa thuộc vùng nhiệt đới. Buổi đầu khi mới gieo trồng cần phải chăm sóc, khi cây đã gắn chặt với đất đai rồi thì cứ để vậy mà... sống mãi. Cũng là khách uống cà phê, như muốn “khoe”, nói thêm: Ở đây, Anh chưa biết mô: Tiệc cưới đông người tổ chức vào buổi tối là không được dùng bia rượu và nhạc sống anh à... Tôi cảm được trong những câu chuyện của người khách uống cà phê đều tỏ ra tự hào về quê mình.

 

         Những đường hoa ấy cứ kéo tôi đi trong những niềm phấn khích. Dù mới đến, đêm và sớm mai còn bóng tối, đường sá vắng người, tôi không hề cảm thấy bất an mà trái lại thấy an toàn bởi khi mà con người biết trồng hoa trên đường, nghĩa là họ tôn trọng và nâng niu cái đẹp chung cho mọi người một cách tự nguyện. Những ai có một tâm hồn yêu thương cái đẹp, tôi không tin có thể làm điều ác.

 

         Buổi cơm tối, cô chủ homestay, người Huế, đã neo đậu về làm dâu xứ Cùa  nói nhỏ với chúng tôi, em đãi các anh món đặc sản của xứ Cùa: Nấm tràm kho với tôm thịt, mùa này là mùa nấm tràm. Chao ôi, cái mùi vị nhân nhẩn đăng đắng làm răng tôi quên được mà mẹ đã nấu cho tôi ăn ngày thơ ấu. Hình như nấm tràm là thổ sản chỉ có ở Quảng Trị, Huế thì ít hơn. Sau những cơn mưa, trời đất đã dâng tặng cho người Quảng Trị một món ăn để nhớ đời...

 

Đêm ở xứ Cùa tôi cứ loay hoay mãi giữa ký ức và hiện tại, đúng như bạn tôi nhắn, Cùa là nơi anh phải nghỉ lại để nghĩ suy và nhớ....